http://www.youtube.com/watch?v=krcmx4vdeTU

Alicia Alonso vai Odette trong vở ballet nổi tiêng Swan Lake, trình diễn năm 1946

Huyền thoại ballet Alicia Alonso

Năm 2010, nhân kỷ niệm sinh nhật lần thứ 90 của nữ nghệ sỹ Alicia Alonso, Giám đốc Vũ đoàn ballet quốc gia Cuba, Nhà hát ballet Mỹ đã tổ chức một buổi lễ đặc biệt vinh danh người nữ nghệ sỹ huyền thoại này tại New York.  Bà là người sáng lập ra ngành múa balet Cuba.

Cách đây 45 năm (1966), nhà phê bình nghệ thuật nổi tiếng người Anh Anrrnold Haskel (1903-1980) đã viết về Alicia Alonso “Đất nước Cuba may mắn có được Alonso, người đã thuộc về cả thế giới và đã trở thành bất tử trong lịch sử balet – môn nghệ thuật vĩ đại này của chúng ta”.

Toàn bộ cuộc đời của bà được đánh giá như một tấm gương vượt lên trên những trở ngại của số phận, như chiến thắng của tinh thần bất tử trước sự phù du của thân xác. Đã nhiều năm nay Alonso đã phải bước qua tật nguyền thị giác nặng nề để tiếp tục nghệ thuật ballet. Sinh ngày 21/12/1920 tại Havana, bà Alicia Alonso đã dành trọn hơn 90 năm cuộc đời của mình cho sự nghiệp văn hóa nghệ thuật Cách mạng Cuba.

Tên khai sinh đầy đủ của Alicia Alonso là Alicia Ernestina de la Caridad del Cobre Martines Hoy Martinez. Bà là con thứ năm trong một gia đình quân nhân. Ngay từ khi còn bé, Alicia đã rất mê múa. “Tôi đã luôn luôn là một vũ công ballet, – về sau bà kể lại. – Thuở nhỏ, để tôi khỏi khóc lóc quấy rầy, chỉ có một cách duy nhất là cho tôi vào một căn phòng có tiếng nhạc và khóa cửa lại. Và mọi người đều biết rằng, tôi sẽ không giở trò gì trong đó vì tôi sẽ nhảy múa. Khi đó tôi còn chưa hiểu ballet là gì. Đơn giản là làm những động tác khác nhau, tôi đã thể hiện trong điệu múa những gì tôi cảm nhận thấy“.

Người cha sĩ quan có mức lương đủ để cho các con của mình được học hành đến nơi đến chốn theo sở thích. Vì thế, khi Alicia lên 9 tuổi, cô bé đã được gửi tới học ở trường ballet tư, do vũ sư người Nga Nikolai Yavorski mở. Ngay từ những giờ học đầu tiên, Alicia đã hiểu được rằng, ballet sẽ trở thành ý nghĩa duy nhất của đời mình.

Năm 12 tuổi, Alicia đã lên sân khấu biểu diễn lần đầu tiên. Trong những năm theo gia đình sang cư trú ở Mỹ, Alicia tiếp tục được trau dồi tài năng ballet thiên bẩm của mình tại trường của nữ nghệ sĩ gốc Nga Shollar – Vilzak và sau đó là Trường Ballet Mỹ.

Năm 1938, ở tuổi 17, Alicia đã được biểu diễn trên sân khấu ở Broadway. Hai năm sau, người vũ nữ đầy tài năng và triển vọng này đã được nhận vào Nhà hát Ballet New York, một vinh dự mà bất cứ một nghệ sĩ nào trong nghề ballet đều mơ ước. Thế nhưng, Alicia khi đó vẫn nuôi hy vọng sẽ có cơ hội được trở về tổ quốc Cuba để xây dựng một nhà hát ballet xứng tầm quốc tế.

Khi đó, Cuba không bề có chút truyền thống ballet riêng nào, thậm chí còn không có cả một sàn diễn thích hợp cho ballet. Và cũng khi ấy trên thế giới còn chưa có ai biết tới một tên tuổi ngôi sao ballet nào là người Cuba. Người dân Cuba cũng không mấy quen thuộc với loại hình nghệ thuật sang trọng và tinh tế này. Thế nhưng, Alicia đã không quản ngại khó khăn, dành hết tâm sức để thực hiện mơ ước của mình.

Alicia Alonso

Ở thời điểm này, Alicia đã mang họ Alonso. Ngay khi mới bước vào nghề, Alicia đã lấy chồng là bạn đồng diễn, vũ công kiêm vũ sư người Cuba Fernando Alonso. Năm 1948, hai vợ chồng trở về La Habana và lập ra Trường Ballet của mình trên đảo quốc Cuba. Chính từ ngôi trường đó sau này đã hình thành Nhà hát Ballet Quốc gia Cuba.

Đảo quốc Cuba trong những thập niên 40-50 của thế kỷ trước nằm dưới bàn tay cai trị của nhà độc tài Fulgencia Batista, Trong con mắt của nhà độc tài, nghệ sĩ và trí thức, vốn có xu hướng thiên tả ở châu Mỹ La tinh, là những đối tượng không đáng tin cậy. Cặp vợ chồng nghệ sĩ yêu nước giàu mơ ước này gặp vô vàn khó khăn. Chính phủ độc tài Batista cắt hẳn những khoản tiền trợ cấp vốn trước đó cũng chẳng hào phóng gì đối với Nhà hát Ballet Quốc gia khiến Alonso buộc lòng lại phải rời đảo quốc tha phương để hành nghề.

Tại Nhà hát Ballet Mỹ, Alonso đã gặt hái những thành công ngày một vang dội. Những vai diễn xuất sắc Giselle, Odetta Odillia, Svaldnida, Terpsicore qua sự thể hiện của Alonso đã thu hút được cảm tình sâu sắc của người hâm mộ. Alonso đã liên tục có những chuyến lưu diễn khắp nước Mỹ và sang nhiều nước châu Âu. Nhưng Alonso vẫn luôn hướng về tổ quốc.

Chủ tịch Nghệ sỹ ballet Alicia Alonso là một người bạn thân thiết của lãnh tụ Fidel Castro

Cuộc cách mạng do Phiden Castro lãnh đạo thành công ở Cuba năm 1959, cũng là thời điểm để Alonso có thể tiếp tục thực hiện mơ ước của mình. Fidel là người rất mê ballet và rất muốn “hòn đảo Tự do” có được một nhà hát ballet riêng. Chính lãnh tụ Fidel đã yêu cầu Alonso trở về Tổ quốc. Không những thế, ông còn quyết định cấp 200 nghìn USD – một khoản tiền khá lớn thời ấy – để phát triển nghệ thuật ballet của Cuba.

Alicia Alonso đã rất năng nổ và nhiệt thành thực hiện giấc mơ ballet mang bản sắc Cuba. Bà đã đi khắp nước tìm kiếm những tài năng ballet, dù họ chưa từng được đào tạo về nghệ thuật. Bà hiểu rằng, người Cuba nào cũng ẩn chứa trong mình những khả năng khiêu vũ bẩm sinh. Và bà còn muốn nghệ thuật ballet mang bản sắc Cuba bà sẽ là sự liên kết giữa ballet hàn lâm với những vũ điệu dân gian.

Trong vai trò một vũ công, Alonso chuẩn bị rất cầu kỳ cho từng vai diễn. Khi chuẩn bị diễn vai Giselle, để thể hiện tốt cảnh hóa dại, Alonso đã tới tham quan thực tế các nhà thương điên, trò chuyện với các bác sĩ và quan sát kỹ lưỡng hành vi của những người mất trí. Từ thực tế này, bà đã nảy sinh ý tưởng sử dụng ballet như một phương pháp hỗ trợ điều trị cho người bị mắc các chứng bệnh tâm thần và những bệnh nhân bị khiếm khuyết thể xác khác.

Ngay đối với bản thân Alonso, ballet hình như cũng có tác dụng chữa bệnh khá hữu hiệu. Từ năm 19 tuổi, Alonso đã gặp phải vấn đề về thị lực và phải phẫu thuật mắt. Do mắt càng ngày càng kém nên Alonso khi biểu diễn đã có nhiều lần buộc phải giảm tốc độ để khỏi va đụng vào đạo cụ trên sân khấu. Để bà có thể nhìn thấy điểm giữa của sân khấu, người ta đã phải dùng tới những đèn chiếu công suất cực lớn.

Việc biểu diễn trên các sân khấu lạ cũng tạo ra những vấn đề đặc biệt đối với một vũ công mắt kém như Alonso. Trong những chuyến du diễn đầu tiên tới Liên Xô năm 1957, Alonso đã ba lần bị xước mặt. Một trong những lần như thế xảy ra ở Kiev (nay thuộc Ucraina). Trong buổi biểu diễn vở “Hồ Thiên nga”, khi chạy từ cánh gà này sang cánh gà kia, Alonso đã chạm phải bối cảnh trang trí và đã bị xước trán. Ban tổ chức định tạm ngừng buổi diễn nhưng Alonso đã cương quyết đòi diễn tiếp. Và bà đã diễn tiếp một cách đầy xúc cảm.

Những người yêu ballet ở Moskva, Leningrad (nay là St. Peterburg), ở các nước châu Âu khác, ở châu Mỹ La tinh, ở chính nước Mỹ và cả khán giả Việt Nam chúng ta cũng đã từng được tận mắt thưởng thức tài nghệ của ngôi sao ballet huyền thoại từ “hòn đảo Tự do” tới biểu diễn.

Alonso đã không chỉ một lần nói rằng, bí quyết thành công của bà, đó là “lao động quên mình”! Bà cũng cho rằng, tuổi thọ trong nghề của một vũ công phụ thuộc trước hết vào tính kỷ luật và ý chí của mình. “Tôi nghĩ, trong bất cứ một công việc nào cũng cần phải vươn tới sự hoàn thiện. Cần cảm thấy có trách nhiệm về việc này không chỉ trước bản thân mình mà trước cả dân tộc mình” .

Năm 1972, Alicia Alonso đã phải đối mặt với nguy cơ lòa toàn phần. Bà lại phải trải qua ca phẫu thuật mới. Khi đó, bà đã ở tuổi ngoài năm mươi, và đây là lần phẫu thuật thứ tư nên ít ai tin rằng Alonso sẽ quay lại được với sàn diễn. Thế nhưng, sau ca phẫu thuật thành công này, Alonso đã trở lại sàn diễn và tiếp tục những chương trình hoành tráng của mình.

Alonso và Igor Youskevitch trong vở The Nutcracker, trình diễn tại Mỹ

Trọn suốt 13 ngày ở liên hoan balett quốc tế, diễn ra tại Cuba năm 1986, vũ công huyền thoại đã ở tuổi 66 vẫn thể hiện xuất sắc nhiều vai diễn khác nhau, từ những hình tượng bi thảm của Medee, Jeanne D’Arc, Juliet, Jocasta và hình ảnh hài hước của bà góa vui tính.Không những thế, bà còn thể hiện một loạt những bước xoay chân fouettes theo đường chéo cực kỳ thú vị, khiến khán giả vỗ tay hoan hô kéo dài.

Buổi biểu diễn cuối cùng của Alicia Alonso trong vở diễn “Con bướm” do chính bà dàn dựng vào năm 1995, khi bà đã sang tuổi 75. Trước đó hai năm, bà vẫn còn thể hiện rất điệu nghệ những màn ballet của nhân vật Giselle.

Nay đã bước sang tuổi 91, Alonso vẫn tràn trề tình yêu đối với cuộc đời và nghệ thuật. Mặc dù, hầu như đã không còn nhìn thấy gì nữa, bà vẫn tiếp tục là người chỉ đạo Nhà hát Ballet Quốc gia Cuba, một trong những lò đào tạo các nghệ sĩ ballet hàn lâm hàng đầu thế giới. Bà vẫn tiếp tục dàn dựng những vở diễn mới và vẫn cùng các nghệ sĩ của mình đi lưu diễn khắp nơi. Trong hơn 50 năm lưu diễn khắp thế giới, bà đã nhận 127 giải thưởng danh giá của nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế trao tặng.

Theo truyền thống của dân tộc Thái vào những ngày lễ, tết, ngày vui của dòng họ, gia đình, nhất là nhà đón khách quý… vòng xòe thường được tổ chức như một nghi lễ dân gian để đón mừng và bên ánh lửa bập bùng tay trong tay tình cảm con người gần gũi, xiết chặt thể hiện nét đẹp truyền thống nhân văn sâu sắc.

Là dân cư nông nghiệp, người Thái thường tìm đến sinh sống cộng đồng thành bản gần nguồn nước ven sông, suối, định cư khá bền vững ở các thung lũng trù phú dưới chân đồi với cuộc sống làm lúa nước và phát nương làm rẫy, làm nghề rừng. Người Thái có nhiều phong tục tập quán truyền thống tốt đẹp, nền văn hóa đa dạng: thơ, hoa, văn, y phục, nhạc lý, làn điệu dân ca… và phải kể đến điệu múa xòe. Cuộc sống lao động đã hình thành nên một trong những nét đẹp truyền thống là vòng xòe, tiếng Thái là “Xóe voóng”.

Khi múa xòe người ta cầm tay nhau múa du dương nên xòe vòng còn có tên là: xóe khăm khen. Lúc trong bản có ngôi nhà sàn mới hoàn thành, chủ nhà làm lễ mừng nhà mới, bà con hàng xóm trong, ngoài bản kéo nhau đến mừng cho chủ nhân. Tiếng trống, chiêng nổi lên đan xen tiếng reo hò của nam thanh, nữ tú vòng xòe được hình thành. Vòng xòe có sức hút mãnh liệt và không phân biệt già trẻ, gái trai. Khi nhạc cụ truyền thống vang lên mọi người đều có thể tham gia vào vòng xòe, quây quần bên đống lửa, vòng xòe không ngừng mở rộng.

Nhạc cụ chính phục vụ múa xòe là công và cống. Cống là loại trống dài khoảng 1m, đường kính khoảng 45 cm làm bằng thân cây gỗ đục rỗng, hai đầu bọc da trâu hoặc da bò. Công là loại trống dài từ 1,5 – 3 m, đường kính từ 5-7 cm, 2 đầu bịt da trâu, bò. Tiếng công trong, gọn, vang xa. Công còn có thể dùng để báo hiệu khi bản làng có sự việc cần thiết triệu tập dân đến hội họp. Ngoài tiếng công còn có tiếng chiêng vang rộn ràng tạo nên âm thanh lôi cuốn người xem hào hứng nhập cuộc vui. Tiếng nhạc công, cống, chiêng hòa vang đệm theo nhịp 2/4 tạo nên không khí tưng bừng ngày hội bản làng, đặc biệt sự nhún nhảy của người chơi nhạc tạo nên sự rạo rực, tăng thêm sức sôi động của vòng xòe.

Khèn bè nhạc nền cho những điệu xòe

Truyền thống xòe Thái nổi bật hơn, trầm bổng hơn, có nhạc xòe bằng khèn bè trống mõ với ống nứa, gõ vào nhau tạo ra những âm thanh làm nhạc nền cho người múa. Xòe Thái có khăn đỏ dài quàng qua cổ, tô điểm thêm bộ áo váy đẹp và rất riêng. Xòe Thái không gian nhỏ mà khuôn múa lớn, có không gian thu hút tới cả trăm, ngàn người tham gia, gọi là “đại xòe”. Văn hóa Thái còn gìn giữ được sáu điệu xòe cổ, điệu “khắm khen” tức điệu nắm tay nhau vòng tròn, biểu hiện cho tình đoàn kết các dân tộc anh em trong cộng đồng người Việt, điệu “khấm khăn mời lẩu” tức nâng khăn mời rượu tỏ lòng yêu quý và mến khách, điệu “phá xí” tức bỏ bốn, tượng trưng cho bốn phương trời đất, sự đoàn kết trao đổi, tình cảm của con người, điệu “đổn hôn” tức tiến, lùi và nhào ra phía trước, lùi về sau thể hiện việc dẫu trời đất có giông bão, sóng gió nhưng tình cảm con người với con người luôn gắn chặt bên nhau, điệu “nhôm khăn” tức tung khăn thể hiện niềm vui mùa lúa thắng lợi, xây nhà mới, sinh con thêm cháu, cưới xin… điệu “ỏm lọm tốp mư” vòng tròn cổ tay thể hiện sự vui mừng gặp gỡ, bịn rịn khi chia tay nhau sau mỗi cuộc xòe.

Đại xòe ở Tp. Yên Bái

Nằm trong hệ thống múa dân gian Việt Nam, xòe vòng đã đóng góp vai trò quan trọng vào kho tàng múa dân gian cổ truyền. Xòe vòng được dân tộc Thái tự hào vì là đặc trưng văn hóa truyền thống. Xòe là hình thức múa dân gian phản ánh cuộc sống lao động và đấu tranh sinh tồn giữa con người với cuộc sống thiên nhiên và phản ánh sức sống mãnh liệt của dân tộc Thái trong việc đấu tranh chống ngoại xâm. Múa xòe thể hiện giấc mơ của người dân về cuộc sống thanh bình, ước muốn ấm no hạnh phúc.  Sau những ngày lao động vất vả của đồng bào dân tộc vùng cao, đêm đêm dưới ánh trăng, bên đống lửa bập bùng tiếng trống, chiêng vang lên như mời gọi bạn xòe đến quây quần cùng nắm tay lung linh trong đêm hội điệu xòe hoa.

Xòe còn là nơi con người gửi gắm tình yêu của đồng bào dân tộc. Khi tham gia vòng xòe trai gái được gần nhau, được lựa chọn bạn xòe, là nơi để thể hiện tình cảm riêng tư. Vòng xòe gắn kết tình cảm con người với nhau. Người múa xòe đứng thành vòng tròn nắm tay nhau, thường thì nam, nữ đan xen. Khi múa, nếu vòng đơn thì vòng xòe quay ngược chiều kim đồng hồ, nếu vòng xòe kép thì các vòng xòe quay ngược chiều nhau trông đẹp mắt. Một trong những yếu tố thu hút người tham gia vòng xòe là sự dân giã, mộc mạc, dễ múa, dễ hiểu và sức quyến rũ của nhạc lý.

Sự tao nhã của múa xòe là cách mời bạn xòe của các thiếu nữ dân tộc Thái và phong tục mời rượu khi tham gia xòe. Những hàng cúc bướm lóng lánh, nụ cười duyên dáng, bàn tay mềm mại nâng chén rượu nồng làm đắm say lữ khách phương xa, tạo nên ấn tượng khó phai đối với ai từng một lần tham gia xòe vòng. Ngày nay đêm hội xòe hoa thể hiện sự đoàn kết trong niềm vui cuộc sống thanh bình, thể hiện sự mến khách của các dân tộc Tây Bắc.

Huyền thoại ballet Alicia Alonso (váy xanh)

Sự kiện đêm vinh danh vũ công huyền thoại Alicia Alonso đã được truyền hình trực tiếp trên kênh truyền hình quốc gia Cuba. Dạ tiệc được tổ chức tại nhà hát Gran Teatro – biểu tượng văn hóa của Havana.

Huyền thoại Alicia Alonso sinh năm 1921, bà tiếp xúc với nghệ thuật ballet từ khi 9 tuổi. Năm bà Alicia Alonso 11 tuổi, bà đã lên sân khấu biểu diễn lần đầu tiên và chính thức trở thành vũ nữ đầy tài năng và triển vọng tại nhà hát Ballet Mỹ.

Những vai diễn xuất sắc Giselle, Odetta Odillia, Svaldnida, Terpsicore qua sự thể hiện của Alonso đã thu hút được cảm tình sâu sắc của người hâm mộ. Alonso đã liên tục có những chuyến công diễn xuyên lục địa khắp nước Mỹ sang cả châu Âu.

Năm 1948, bà trở về quê hương, mở trường Ballet khi Cuba không mấy quen thuộc với loại hình nghệ thuật sang trọng này. Theo bà Alonso ngôi trường này là nơi thực hiện ước mơ ballet mang màu sắc Cuba và đây cũng trở thành lò đào tạo những nghệ sỹ ballet hàn lâm hàng đầu thế giới.

Ở độ tuổi 90, Alonso vẫn tràn trề tình yêu đối với cuộc đời và nghệ thuật. Mặc dù gần như đã không còn nhìn thấy gì nữa, bà vẫn tiếp tục là người chỉ đạo Nhà hát Ballet Quốc gia Cuba và dàn dựng những vở diễn mới. Và bà vẫn cùng các nghệ sĩ của mình đi diễn khắp nơi.

“Cuba may mắn được có được bà, người đã thuộc về cả thế giới và đã trở thành bất tử trong lịch sử môn nghệ thuật vĩ đại này của chúng ta“. Đó là lời mà nhà phê bình nghệ thuật nổi tiếng người Anh Anrrnold Haskel đã nói về Alicia Alonso.

49 thí sinh đến từ 24 đơn vị nghệ thuật trên cả nước đã trình diễn 98 tác phẩm trong cuộc thi Tài năng biểu diễn múa toàn quốc 2008 diễn ra từ ngày 19 đến 22-5 tại Nhà hát lớn Hà Nội.

Xin gửi tới các bạn một số hình ảnh của cuộc thi:

1. Vòng đời - biểu diễn Phương Ngọc

2. Trần Quốc Toản ra quân - biểu diễn Tạ Xuân Chiến

3. Sợi cói đường đời - biểu diễn Hải Hà

4. Chí Phèo – Thị Nở - biểu diễn Huy Hiệp

5. Điệu nhảy hoang dã – biểu diễn Xuân Chiến

6. Cánh chim và ánh sáng mặt trời – biểu diễnVăn Chung

7. Khoảnh khắc đêm hè – biểu diễn Hoàng Hùng

8. Mẹ mặt trời – biểu diễn Đặng Thắng

9. Hồ Nguyệt Cô – biểu diễn Quỳnh Trang

10. Tiếng rừng – biểu diễn Ma Thị Nết

U.LY – ẢNH: ĐÀM VŨ

Biên đạo Thái Ly (bìa phải) và nghệ sĩ Huỳnh Minh Siêng dàn dựng múa “Mâm vàng” tại chiến khu miền Đông – năm 1969.

Vinh dự này không dễ có, bởi dõi theo bước chân của người sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, Ban Giám hiệu Trường Múa Bắc Kinh đã biết những thành tích rực rỡ mà Thái Ly đóng góp cho ngành múa Việt Nam trong nhiều giai đoạn: hòa bình, chiến tranh …

Còn với chúng ta, chứng kiến thêm thành công của Thái Ly thời kỳ sau chiến tranh, càng nhận rõ ông là người xứng đáng nhất với danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân ngay lần đầu Nhà nước VN phong tặng danh hiệu cao quý này.

Không chỉ bởi số lượng tác phẩm đồ sộ, phong phú thể loại, chất lượng nghệ thuật cao… mà những tác phẩm của ông đã trở thành mẫu mực, có sức truyền cảm mạnh mẽ và sức sống lâu bền.

Tác phẩm múa “Ka tu”, “Cánh chim và ánh sáng mặt trời”, “Người mẹ miền Nam”, “Mâm vàng Cửu Long, “Đôi bờ”… qua gần nửa thế kỷ vẫn hiện diện trên sân khấu; trong những chương trình nghệ thuật tầm cỡ quốc gia, quốc tế. Những vở kịch múa “Chúc thọ Bác Hồ”, “Bả Khó”… đến giờ phút này vẫn là những kiểu mẫu cho các nhà biên đạo. Lớn hơn nữa, những chương trình có quy mô hoành tráng diễn trên sân vận động Hà Nội nhân ngày lễ trọng đại trong những năm cuối thập niên 50 của thế kỷ trước vẫn tạo nên những ấn tượng đẹp đẽ khó phai trong trí nhớ những người thanh niên, học sinh, sinh viên ngày ấy.

Trong nhật ký hành quân của nhạc sĩ Hoàng Việt đã ghi lại: “…Thái Ly da tái xanh vì sốt rét vẫn nhịp nhàng, uyển chuyển, đầy tinh tế trong tiết mục “Cánh chim và ánh sáng mặt trời” biểu diễn phục vụ những chiến sĩ đang cùng hành quân về phương Nam. Hình ảnh đầy cảm xúc ấy in lên nền xanh sẫm của rừng đại ngàn Trường Sơn như một bản tráng ca tràn đầy niềm tin vào thắng lợi…”.

Mới đây có người đã mạo nhận trước công luận: là người đầu tiên đưa múa minh họa lên sân khấu ca nhạc chuyên nghiệp, nhưng nay, nhân tưởng nhớ ngày NSND Thái Ly mất (6-4-1992) xin được nói những gì người viết đã chứng kiến: Tại Hội diễn Ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc (lần đầu tiên tổ chức sau ngày 30-4-1975), tiết mục “Mùa xuân trên những giếng dầu” (nhạc Tôn Thất Lập) đã được biên đạo – NSƯT Tô Nguyệt Nga dựng cho tốp múa Đoàn Ca múa nhạc Bông Sen minh họa rất thành công, như một tiếng pháo mở đầu cho hình thức múa minh họa trên sân khấu chuyên nghiệp tại TP Hồ Chí Minh.

Còn xa hơn nữa, năm 1967, tại chiến khu miền Đông Nam bộ, Đoàn Múa hát Giải phóng được chính thức hoạt động riêng biệt sau khi tách ra từ Đoàn Văn công Giải phóng. Với trưởng đoàn là nghệ sĩ – biên đạo Thái Ly, chương trình của đoàn có tới 2/3 là những tiết mục hát có múa minh họa rất thành công như: “Hội nghị Diên Hồng” , “La Habana”, “Bài ca hy vọng”, “Liên khúc: Hát cho dân tôi nghe – Dậy mà đi – Xuống đường”… Những tiết mục ấy không chỉ tạo nên thẩm mỹ nghệ thuật trong sáng, đầy cảm xúc cho khán giả Việt Nam mà còn nhận được những lời ngợi khen của các nghệ sĩ, chuyên gia nghệ thuật nước ngoài… khi có dịp thưởng ngoạn.

Tìm hiểu thêm sự cống hiến của NSND Thái Ly cũng là thắp một nén nhang tưởng nhớ tài năng bậc nhất của ngành múa cách mạng Việt Nam, nhân ngày giỗ của ông.

THẾ HẢI

Trăng đại ngàn vằng vặc soi trên sân nhà văn hóa bản Thàn (xã Chiềng Pằn, huyện Yên Châu, Sơn La), trong tiếng chiêng ngân nga hoà nhịp bring họa (trống đuổi khỉ), các chàng trai, cô gái Khơ Mú xúng xính những bộ trang phục truyền thống đẹp nhất, nhún nhảy nhịp nhàng trong vũ điệu ong eo mê đắm lòng người…

Khi được hỏi về xuất xứ của điệu múa, kể cả người già trong bản cũng lắc đầu không biết nó đến từ đâu, chỉ biết rằng đã bao đời nay, ong eo là niềm tự hào góp phần tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo của cộng đồng Khơ Mú giữa non ngàn Tây Bắc…

Ong eo của đồng bào Khơ Mú là điệu múa lắc hông, uốn lượn eo, được mô phỏng theo các động tác, cử chỉ lao động hàng ngày của người dân nơi đây như: Gặt lúa, bẻ ngô, hái rau, nhổ cỏ, đơm tép, giặt giũ. Điệu múa biểu tượng cho mối cộng cảm giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên, từng nhịp điệu đều liên quan mật thiết với tín ngưỡng cầu mùa và khát vọng về tình yêu đôi lứa.

Thiếu nữ Khơ Mú trong điệu ong eo.

Xưa kia, đời sống khó khăn, quanh năm phải lo cái ăn, cái mặc nên thanh niên Khơ Mú chỉ múa vào những dịp tế lễ, hội hè khi tất cả bà con gác lại mọi công việc, tề tựu đông đủ trước sự chứng kiến của những bậc cao niên nhất trong bản. Ngày nay, những điệu múa ong eo, tăng bu, múa xòe vòng… được họ biểu diễn bất cứ lúc nào, nhất là vào những đêm rằm chơi trăng, hò hẹn.

Khi múa ong eo, người nam thường đeo chiếc khoong khăn vừa là nhạc khí, vừa là đạo cụ, trong khi các cô gái với bộ váy thổ cẩm sặc sỡ, nụ cười duyên dáng, nhịp gót nhún rộn ràng, uốn lượn lưng eo khiến người xem ngẩn ngơ say đắm. Khi ong eo mới bắt đầu, khoảng cách giữa khán giả và “diễn viên” còn được duy trì. Càng say sưa múa, người vòng ngoài, vòng trong càng đắm chìm cùng tiết tấu, nhịp điệu múa và khoảng cách mất dần. Khi ấy người múa tự khoe mình là chính, đội hình bị phá vỡ và tất cả hòa vào làm một, ai cũng múa, đắm đuối uốn lượn…

Mặc dù có tính cộng đồng rất cao nhưng ong eo là điệu múa khó, đòi hỏi phải có sự kết hợp nhuần nhuyễn, uyển chuyển, linh hoạt của nhiều động tác trên cơ thể như: Lên, xuống, uốn lượn, lắc ngang từ chân đến tay, bụng…

Khi thể hiện các điệu múa, toàn thân người múa đều rung lên với đầy sức sống dồi dào, người múa dường như hòa mình cùng với nhịp của tiếng chiêng, trống, đắm mình trong cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ của vùng núi Tây Bắc, quên đi những lo âu của cuộc sống vất vả hàng ngày.

“Tôi tin rằng dù trải qua tháng năm và những biến cố như thế nào thì điệu ong eo vẫn sống mãi cùng người Khơ Mú…” – cụ Lừ Chí Tở, người cao tuổi nhất bản Thàn, nói vậy.

Vĩnh Minh

Nguyễn Thanh Tùng quê ở xã Quỳnh Hải, huyện Quỳnh L­ưu, Nghệ An. Cha anh là ông Nguyễn Huy Hội, cán bộ  Bộ Ngoại th­ương; mẹ là bà Hà Thị Phú, cán bộ Bộ Nội th­ương. Lớn lên Thanh Tùng rời quê ra Hà Nội cùng bố mẹ. Anh sống cùng gia đình tại số 90 – Lê Văn Hư­u.

Năm 1959, Thanh Tùng thi đỗ vào Tr­ờng Múa Việt Nam. Tại đây, anh luôn là tấm g­ương sáng về nghị lực và sự say mê học tập, khổ luyện phấn đấu vư­ơn lên. Năm 1963, sau khi tốt nghiệp tr­ường múa, Thanh Tùng đư­ợc giữ lại đoàn kịch múa thực nghiệm.

Ngay từ khi còn là học viên, Thanh Tùng đã đ­ược công chúng biết đến bởi anh là ng­ời đầu tiên đ­ược Nghệ sĩ Thái Ly lựa chọn để tập và thể hiện thành công tác phẩm “Cánh chim và mặt trời”. Sau này, “Cánh chim và mặt trời” đã trở thành tác phẩm kinh điển – một trong những tác phẩm nổi bật nhất của nền nghệ thuật múa cách mạng Việt Nam. Năm 1997, “Cánh chim và mặt trời” cũng nằm trong chùm 5 tác phẩm của NSND Thái Ly đ­ợc Nhà n­ước phong tặng giải thư­ởng Hồ Chí Minh.  Về ý tư­ởng tác phẩm, Thái Ly muốn thể hiện những triết lý sâu sắc qua hình ảnh sự vận động của cánh chim trong màn đêm, trong s­ơng mù dày đặc, đến khi bình minh lên, mây tan. Cánh chim từ chỗ còn vư­ơng bụi đất, bị níu kéo bởi màn đêm nặng nề, từ từ rũ cánh rỉa lông, đón nhận ánh sáng ngày mới. Bình minh rạng rỡ đã đ­a cánh chim bay vào bầu trời tự do. Tác phẩm có tính hình t­ượng cao, thể hiện khát vọng v­ươn tới chân lý, v­ươn tới cái đẹp. Bằng tài năng của mình, Thanh Tùng đã chinh phục khán giả, đ­ược mệnh danh là ngư­ời sáng tạo lần thứ hai để tác phẩm toả sáng trong lòng công chúng. Suốt những năm đầu thập niên sáu m­ươi, cái tên Thanh Tùng đã ngự trên sân khấu gắn với tác phẩm “Cánh chim và mặt trời”. Những năm ấy, d­ư luận trong giới làm nghệ thuật cũng như­ báo chí đã đánh giá tốt và có những ghi nhận về sự đóng góp của Thanh Tùng. Nhiều bài báo đã viết về anh với sự trân trọng một tài năng trẻ đầy hứa hẹn.

Chỉ  với năm năm tuổi nghề, bằng tài năng, sự say mê và ý chí cống hiến hết mình cho nghệ thuật, Thanh Tùng đã để lại những đóng góp quý báu cho nền nghệ thuật múa Việt Nam. Tuổi nghề ngắn ngủi nh­ưng Thanh Tùng đã có những giây phút lộng lẫy trên sân khấu, giành đ­ược sự ng­ưỡng mộ và tình cảm nồng nhiệt của khán giả đ­ương thời yêu nghệ thuật Ba-lê kinh điển và nền nghệ thuật múa Việt Nam.

Nghệ  sĩ – chiến sĩ

Năm 1965, Thanh Tùng lên đư­ờng nhập ngũ. Ngày ấy Quân chủng Phòng không – Không quân mới đ­ợc thành lập, Đoàn Văn công cũng đồng thời đ­ược ra đời và tập hợp lực lư­ợng để phát triển. Một số diễn viên đ­ược tuyển lựa về làm nòng cốt với những tên tuổi như­ H­ương Thư­, Xuân Cống, Minh Tiến… Sau đó chính chị H­ương Thư­ đã đại diện Đoàn sang tr­ường múa xin Thanh Tùng về. Vậy là Thanh Tùng về với ngôi nhà nghệ sĩ của lính canh trời, thực hiện sứ mệnh nghệ sĩ – chiến sĩ.

Những ngư­ời bạn văn nghệ sĩ cùng công tác với Thanh Tùng ngày tr­ước cho biết, Thanh Tùng về công tác tại Đoàn Văn công PK – KQ cùng với “Cánh chim và mặt trời” như­ một món quà tặng cho Đoàn. Tại những nơi mà Đoàn Văn công PK – KQ đi biểu diễn, “Cánh chim và mặt trời” tiếp tục toả sáng và đ­ược đón nhận nồng nhiệt. Không chỉ biểu diễn phục vụ bộ đội và nhân dân, tác phẩm Thanh Tùng thể hiện còn là một tiết mục không thể thiếu trong các ch­ương trình phục vụ đối ngoại với các nư­ớc Trung Quốc, Liên Xô.

Cũng tại Đoàn Văn công PK-KQ, Thanh Tùng đã có độ chín trong nghề nghiệp và lý t­ưởng sống. Anh đã có  mặt trên khắp trận địa, sân bay, thao tr­ường biểu diễn phục vụ bộ đội đang ngày đêm chiến đấu. Cùng với việc biểu diễn, Thanh Tùng còn có dịp thâm nhập đời sống anh em chiến sĩ, tìm hiểu về cuộc sống của ng­ời lính mà từ tr­ớc với anh còn khá xa lạ. Ngoài tác phẩm “Cánh chim và mặt trời” Thanh Tùng còn tham gia các vở khác nh­ư vở thơ múa “Quật ngã thần sấm” do nghệ sĩ Minh Tiến biên đạo, nhạc Nam Hà, với nội dung biểu d­ương Không quân ta đánh thắng trận đầu. Trong tác phẩm này Thanh Tùng vào vai “thần sấm” (ám chỉ Không quân Mỹ) cùng với Văn Bích; Xuân Cống và Nguyễn Long vào vai các chú én bạc; các diễn viên nữ vào vai các nàng mây.

Sau đó Thanh Tùng đã thâm nhập và có nhiều ý t­ưởng sáng tạo nên một số tác phẩm múa về Bộ đội PK-KQ như­ “Trận địa kiên c­ường”, “Pháo thủ dự bị”, “Con vịt Huê Kỳ”, “Quét đ­ường băng” lấy cảm hứng từ cuộc sống chiến đấu của ng­ời chiến sĩ. Vở “Trận địa kiên c­ường” là ý t­ưởng sau một lần đi biểu diễn phục vụ các pháo thủ Hàm Rồng. “Quét đ­ờng băng” nói về công việc của các chiến sĩ công binh. Sau khi máy bay ném bom vào sân bay, công binh cùng nhân dân có nhiệm vụ vá đư­ờng băng, vá xong thì dùng chổi tre quét cho sạch mảnh bom, đất đá để máy bay có thể tiếp tục xuất kích. Tác phẩm đã mô phỏng các động tác này. “Pháo thủ dự bị” thì nói về việc các dân quân tải đạn, tiếp tế cho bộ đội, giờ nghỉ giải lao bộ đội tranh thủ dạy cho nữ dân quân các động tác bắn. Một lần, nhân sự kiện phi công Mỹ nhảy dù xuống Ninh Bình trốn vào chuồng vịt bị dân quân ta bắt, đọc báo xong Thanh Tùng nói với Nam Hà: Anh ơi cái này dựng đư­ợc đấy, anh em mình làm nhé. Sau đó Nam Hà viết nhạc, Thanh Tùng dựng nên vở “Con vịt Huê Kỳ” rất gọn nhẹ, chỉ với một nhạc công chơi ác-coóc-đê-ông cùng hai diễn viên Nguyễn Long và Ái Vinh đã có thể đi biểu diễn khắp nơi.

Ănh: Các Văn nghệ sĩ PK-KQ thời đó: Nam Hà, Thanh Tùng, Minh Tiến và Văn Bích

Ngày  đó, Đoàn Văn công PK-KQ đã trở thành một đoàn nghệ thuật mạnh của Quân đội chỉ đứng sau Đoàn Tổng cục Chính trị. Khi Đoàn dựng các vở với đề tài hiện đại, anh em văn nghệ sĩ bên ngoài đã kéo vào xem rất đông vì những hoạt động này ở thời điểm đó còn mới lạ. Các Đoàn chỉ tập trung vào dựng các vở kịch múa kinh điển, có tính chất hoành tráng nh­ư “Ngọn lửa Nghệ Tĩnh”, “Tấm cám”, “Bả khó” chứ rất ít đề cập đến đề tài hiện đại. Vì vậy khi thấy bên Không quân dựng một loạt các vở nh­ thế họ liền rủ nhau vào xem mấy ông con Nhà Giời làm ăn thế nào! Một điều khá đặc biệt là tất cả các tác phẩm do Thanh Tùng dựng phần nhạc đều của Nghệ sĩ Nam Hà. Hai ng­ười đã rất ăn ý, tỏ ra hiểu nhau và trở thành một đôi bạn cả trong nghệ thuật và đời th­ường.

Ở tuổi 75, ông Nam Hà vẫn còn nhớ những kỷ niệm thật đẹp về ngư­ời bạn thân. Cũng như­ các nghệ sĩ PK-KQ ngày ấy, ông vẫn sinh sống tại Hà Nội. Nam Hà kể: “Đoàn Văn công PK-KQ ngày ấy sơ tán về Diên Hồng, ven sông Đáy thuộc tỉnh Hà Tây. Ở nơi ấy có một hồ sen rất rộng, anh em văn công th­ường ra đây tắm mát. Có lần Thanh Tùng đã nghĩ ra cách buổi chiều đi tắm mang theo chè khô ra gửi vào những đoá sen. Sáng hôm sau Tùng lại dậy sớm rủ tôi ra thu về pha n­ước uống. Tùng để chè trong mũ đội lên đầu nên mái tóc của anh cũng đ­ợm ngát h­ương sen. Về nhà lấy chè ra xong Tùng còn  ghé đầu cho tôi ngửi và hỏi: Anh có nghe mùi chi? Chất giọng Nghệ đặc tr­ng chân chất cho đến bây giờ tôi vẫn không thể quên.” Cũng từ nơi đóng quân này, Thanh Tùng đã cùng các văn nghệ sĩ PK-KQ lên đ­ường vào chiến trư­ờng năm 1968.

Cánh chim định mệnh

Ai đó đã nói, trong chiến tranh mọi thứ đều có  thể xảy ra. Câu nói này rất đúng khi vận vào hoàn cảnh hi sinh của Thanh Tùng. Ngày ấy, các đơn vị bộ đội đều có các đợt vào chiến tr­ờng, các văn nghệ sĩ PK-KQ cũng vậy. Cục Chính trị Quân chủng đã phân chia các văn nghệ sĩ thành những mũi khác nhau để đi theo các h­ướng khác nhau. Cùng mũi đi với Thanh Tùng có Đỗ Chu, Cát Vận, Đới Thu Hương. Tr­ước ngày lên đư­ờng, khi đến kho nhận quân trang quân dụng tại Hà Đông, theo quy định, các nhóm ngoài vũ khí, nhu yếu phẩm cần thiết còn có mấy mét vải màu trắng để làm… khăn liệm nếu khi vào chiến tr­ường chẳng may có hi sinh. Khi nhận hàng, Thanh Tùng đã rất hồn nhiên cầm tấm vải trắng quấn quanh ng­ời giả làm phục trang và làm động tác múa một đoạn trong vở “Cánh chim và mặt trời”. Một hành động rất vô thức nh­ưng cũng có thể là một dự cảm. Tấm khăn đó mấy ngày sau đã đ­ợc dùng để liệm chính anh. Đó là ngày 1 tháng 8 năm 1968.

Tr­ường hợp hi sinh của Thanh Tùng cũng vô cùng đặc biệt. Cả đoàn ngồi trên xe ô tô đi trên đ­ường Tr­ường Sơn. Khi xe gần đến Nghệ An, Thanh Tùng nói với Đới Thu H­ương khi đó đang ngồi gần cửa sổ xe rằng, đêm nay xe sẽ đi qua quê hư­ơng của anh, vì vậy Thanh Tùng xin Đới Thu H­ương đổi chỗ cho anh để anh có thể ngắm quê h­ương mình. Khi qua địa phận huyện Đô L­ương, trời tối, xe đang đi thì trên trời có một quả pháo sáng địch bắn lên. Theo phản ứng thông thư­ờng, lái xe tạt vào ven đ­ường để tránh bị phát hiện. Vì vậy xe bị xệ bánh nghiêng lệch sang một bên. Mọi ng­ời bèn chui ra khỏi xe. Như­ng khi đã chui ra hết mà chẳng thấy Thanh Tùng đâu. Anh em quay lên tìm thì thấy anh vẫn ngồi nguyên ở vị trí cũ. Thì ra khi xe bị nghiêng thùng phi đựng 200 lít xăng dự trữ đã chuyển động lao về phía Thanh Tùng, khiến anh bị mắc kẹt lại. Tùng ngồi đó, chới với, hai tay v­ươn lên trời dang rộng như­ một cánh chim. Cạnh của thùng phi đã va vào mặt anh làm vỡ hàm trên. Ngay sau đó anh em văn nghệ sĩ đã đư­a Thanh Tùng đến trạm quân y gần nhất chữa trị, như­ng vì mọi điều kiện cấp cứu của trạm quân y dã chiến không đầy đủ và kịp thời nên Thanh Tùng mất nhiều máu và đã ra đi. Khi nghe tin này, Nam Hà, ng­ời bạn thân của Thanh Tùng đang ở Tr­ường Sơn đông liền chạy sang với bạn. Đến nơi anh đã túm cổ ngư­ời cán bộ tuyên huấn mà quát lên trong đau đớn: “Làm sao các anh lại để thằng Thanh Tùng nó chết thế này?”

Ngày còn ở tr­ường múa, một nữ chuyên gia Liên Xô khi sang Việt Nam đã đến nhà Thanh Tùng chơi và tỏ ý rất muốn chọn anh sang Liên Xô học. Khi vào bộ đội, Tổng cục Chính trị cũng đã có ý định rút Thanh Tùng về để cử đi học ở n­ớc ngoài. Nh­ng mọi thứ đã không đ­ược như­ ý. Cánh chim ấy đã sống mãi ở tuổi 25.

Tr­ước khi đi chiến tr­ường, Thanh Tùng đã có ng­ười yêu là  một diễn viên cùng Đoàn. Cả anh và chị đều là những cây sô-lít sáng giá. Trai tài, gái sắc gặp nhau và tình yêu đã nảy nở. Hai ngư­ời đã chọn mẫu thiệp c­ưới, và nhờ Phùng Khang là vợ của Nam Hà chọn mua một mảnh vải màu tím để may áo c­ưới. Vải đã mua vẫn còn gửi ở nhà Nam Hà tr­ước lúc lên đ­ường. Như­ng anh đã không còn được nhìn thấy ng­ời yêu trong tà áo tím…

“Ch­ưa thấy ai đẹp như­ anh tôi!”

Thanh Tùng có một cơ thể lý t­ưởng phục vụ cho nghề nghiệp. Ngực vuông, thân hình chữ V, nói như­ ông Nguyễn Khánh Long, em trai liệt sĩ là “ai nhìn thấy cũng muốn chạm vào một tý”. Mỗi lần anh về thăm nhà, dù là ngày nghỉ như­ng Thanh Tùng không bao giờ ngủ muộn mà vẫn dậy sớm tập cơ thể, tập động tác múa, nhiều khi còn mô phỏng một số động tác của anh em bộ đội Không quân. Vậy là mọi ngư­ời trong nhà cũng dậy để… xem Thanh Tùng tập.

“Chư­a thấy ai có thân hình đẹp như­ anh tôi” – Đó là lời của ông Khánh Long, em trai của nghệ sĩ Thanh Tùng khi nói về ngư­ời anh của mình. Ông Long hồi tư­ởng: Ngày còn nhỏ, mỗi lần đ­ược nghỉ anh Tùng lại đạp xe chở tôi lên bể bơi Quảng Bá. Anh ấy th­ường mặc quần bơi và nhảy cầu. Con gái nhìn thấy thân thể anh tôi là mê tít, chỉ chờ anh tôi từ d­ưới n­ước leo lên để… xem.

Khi đã vào bộ đội rồi Thanh Tùng tâm sự với bố: “Anh em Không quân gan dạ lắm bố ạ, không chỉ con trai đâu mà cả con gái nữa, bom rơi đạn nổ thế mà chả nao núng gì, chẳng ai rời vị trí. Những đức tính ấy “lây” sang cả con đấy.” Đó là một tâm sự rất thật lòng. Vì Thanh Tùng là sinh viên, lại là ng­ười làm nghệ thuật, từ tr­ước đó, môi trư­ờng sống khác hẳn, trong cách sống của anh vẫn có chút gì đó cái “chất t­ư sản”. Như­ng khi vào môi tr­ường Quân đội, anh đã nhanh chóng hoà nhập và là ng­ời rất có kỷ luật. Đó cũng là thời gian chuyển đổi nhận thức của anh. Thanh Tùng đã háo hức, đam mê khám phá, áp dụng kiến thức vào chuyên môn với những tìm tòi sáng tạo.

Trong quá trình tìm hiểu tư­ liệu về Thanh Tùng, tôi hiểu câu nói “Chưa có ai đẹp như­ anh tôi” của ông Nguyễn Khánh Long không chỉ là một lời khen dành cho hình thể. Ng­ời con trai ấy đã đi vào tâm t­ưởng của cha mẹ, và những ng­ời th­ơng yêu với những ý nghĩa vô cùng đẹp đẽ như­ những gì anh vốn có. Có lần về thăm nhà, Tùng xách bi đông đi mua đ­ược một ít bia. Ngày ấy ở Hà Nội, bia thực sự là của hiếm, bộ đội là thành phần đ­ược ­ưu tiên mới mua đ­ược. Vậy là cả nhà chen chúc, anh rót cho mọi ng­ười bằng đủ các loại cốc gom góp lại, bà cô bà dì, bố mẹ, anh em, và đến l­ợt Tùng thì… hết. Mọi ngư­ời bèn san sẻ lại, Tùng bảo rằng, nhìn mọi ng­ời uống là con thấy vui, thấy hết muốn uống rồi. Cách quan tâm của Thanh Tùng đến những ng­ười thân cũng thật giản dị và cảm động. Có lần Tùng đã gửi cho em trai một chiếc áo bông khi em anh đi học ở nơi sơ tán. Những mặt hàng đ­ợc cấp phát theo tiêu chuẩn của bộ đội và bồi d­ỡng của diễn viên Tùng cũng dành dụm về biếu mẹ khi  thì cân đ­ường, lúc túi bột đậu xanh…

Gia đình của Thanh Tùng vẫn còn giữ đ­ược những kỷ vật của anh để lại. Vẫn còn đó chiếc áo len màu đỏ do một diễn viên ba lê ng­ười Ba Lan gửi tặng khi sang biểu diễn tại Việt Nam; vẫn còn đó những tập ảnh do những ng­ời bạn n­ớc ngoài khác gửi tặng, có tấm ảnh chụp cùng nữ chuyên gia Liên Xô Bờrunắc. Mỗi kỷ vật của anh đều gợi nhớ đến những sự việc khiến người thân không khỏi đau lòng.

Lịch sử luôn công bằng

“Lịch sử đã không quên ai và lịch sử đã trung thực và công bằng, công bằng về đánh giá một nét vinh quang với cả ng­ười đã khuất”- Đó là một câu trong điếu văn đ­ược đọc tại lễ an táng di hài Nghệ sĩ Thanh Tùng cách đây 10 năm. Năm 1997, gia đình, bạn bè đồng đội của anh đã phối hợp với Cục Chính trị Quân chủng PK-KQ đ­a di hài liệt sĩ Thanh Tùng từ nghĩa trang Đô L­ơng – Nghệ An về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ Ngọc Hồi – Hà Nội. Và cũng đúng m­ời năm sau khi di hài anh đ­ược đ­ưa về quê h­ương, Thanh Tùng đã đ­ược truy tặng danh hiệu NSƯT. Ngày đón nhận danh hiệu này, các em trai của anh đã dìu ng­ười mẹ ở tuổi gần chín m­ươi lên bục nhận bằng danh hiệu. Ông Nguyễn Khánh Long đã khóc khi đại diện gia đình phát biểu cảm t­ưởng.

Thắp nén nhang lên bàn thờ anh trai, ông Long trầm lắng lau giọt n­ớc mắt: “Mẹ tôi năm nay đã 87 tuổi, sức khoẻ giảm sút, ng­ười già như­ đèn trước gió, vì vậy, việc truy tặng cho anh tôi sớm ngày nào là quý ngày ấy. Đến nay thì mẹ tôi đã đ­ược an lòng…”. Còn bà Phú, với đôi tai đã nặng chẳng nói gì, chỉ rưng r­ưng hai hàng n­ước mắt. Có lẽ những kỷ niệm xa xư­a về đứa con trai yêu dấu lại đang trở về.

Nguyễn Xuân Thủy